Jaarverslag 2018 gemeente 's-Hertogenbosch

Onderhoud kapitaalgoederen

Openbare ruimte: onderhoud

Wat wilden we bereiken?
Een schone, hele en veilige openbare ruimte waar de burgers tevreden over zijn en waar zij zich betrokken bij voelen. Dat is onder andere tot stand gekomen dankzij tal van kleine en grote initiatieven van burgers waar de gemeente aan meewerkt. Wij zetten deze tevens op de participatiekaart, zodat een ieder op internet kan zien welke dit zijn.

Ondanks de vanaf 2016 doorgevoerde bezuinigingen streven we ernaar om het bereikte niveau van tevredenheid over het onderhoud van de openbare ruimte te handhaven. In het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025 (BBOR) is daarvoor een nieuwe basiskwaliteit geïntroduceerd: “De Bossche basiskwaliteit”. Deze basiskwaliteit garandeert minimale onderhoudsniveaus die noodzakelijk zijn voor een veilige, leefbare omgeving, maar biedt ook ruimte voor maatwerk. Maatwerk is gewenst om op de juiste plekken het juiste onderhoud uit te voeren. Op plekken die burgers belangrijk vinden is dat mogelijk anders dan op andere plekken in de buurt. Dit maatwerk kan de tevredenheid ten goede komen. Bewoners, ondernemers en maatschappelijke partners worden uitgenodigd en gestimuleerd om mee te denken aan het maatwerk in hun openbare ruimte. Uitgangspunt hierbij is een budget neutrale invulling, met “inzet van burgers voor extra kwaliteit” en “vervangen is geen automatisme” als leidende principes.

Indicatoren

Nulmeting

Ambitie 2018

Gerealiseerd 2018

Kengetal verloedering 1 (L&V) 0= weinig voorkomend, 10= veel voorkomend)

3,8

3,5

3,1

Rapportcijfer klanttevredenheid schoonhouden naaste woonomgeving2

6,4

6,5

6,6

Bron: KTO R&B)

Rapportcijfer klanttevredenheid onderhoud groen

7,4

7,5

7,5

Bron: KTO: R&B

1 Samengesteld uit de onderwerpen: hondenpoep op straat, rommel op straat, bekladding van muren en/of gebouwen, vernieling van telefooncellen en bushokjes.
2 Samengesteld uit indicators: verwijderen zwerfafval, verwijderen graffiti, vegen van straten, verwijderen van herfstblad, leegmaken papierbakken, verwijderen van onkruid tussen de stoeptegels, wieden van onkruid.

Wat hebben we ervoor gedaan?
Afgelopen jaar is bezien hoe maatwerk in beheer het beste kan worden vormgegeven. Waar in het kader van participatieprojecten in de openbare ruimte worden opgestart, wordt in overleg met de initiatiefnemers bezien waar maatwerk in onderhoud gewenst of noodzakelijk is. Ook wordt in onderling overleg bezien waar bewoners delen van de openbare ruimte via zelfbeheer kunnen onderhouden.

Eén van de speerpunten vanuit het nieuwe beleidsplan BBOR is om bij vervanging af te vragen of dit inderdaad nodig is of dat het ook op een andere manier kan.
Hierbij zal veiligheid centraal staan en bij ingrijpende veranderingen zal ook de burger in de wijk betrokken worden. Bij elk nieuw project of op het moment dat het huidige areaal aan vervanging toe is, zullen wij ons bovenstaande vragen moeten stellen.

In het beleidsplan “Beheer Openbare Ruimte 2016-2025” worden de resultaten van de 2-jaarlijkse omnibus enquête gehanteerd als maatstaf voor de tevredenheid over een schone, hele en veilige openbare ruimte. De resultaten zijn gemeten in het najaar van 2017 en zijn al jaren goed. Met cijfers ruim hoger dan 7 voor een fysiek hele openbare ruimte en 6,6 voor een schone gemeente.
Daarmee voldoen we aan de doelstelling in het beleidsplan.

Bij beheer en onderhoud van de openbare ruimte is vernieuwing en duurzaamheid een speerpunt. Bij de diverse thema’s is te lezen hoe dat is opgepakt.

Reiniging
De integrale programmering (UPOR) is ook afgestemd op ver(nieuw)bouwplannen van de woningbouwcorporaties. Afgesproken is om de samenwerking met de corporaties te intensiveren en gezamenlijk over te gaan tot afkoppelmaatregelen om het hemelwater zo veel als mogelijk ter plaatse te laten infiltreren en niet meer af te voeren naar de rioolwaterzuiveringsinstallaties.

Omdat het onderdeel reiniging niet in onderstaande teksten terugkomt, geven we hier aan wat er op dat vlak is toegepast op duurzaamheid en vernieuwing:
Een deel van de zoutstrooiers die op de lijst stonden om te vervangen is gerenoveerd. Daarbij zijn versleten delen vervangen en de onderdelen die nog goed zijn weer hergebruikt. Gelijktijdig zijn de nieuwste besturingstechnieken opgebouwd waarmee we nog efficiënter kunnen strooien en de hoeveelheid zout die in het milieu terecht komt kleiner is.

In 2018 zijn er op kleine schaal proeven gedaan met vullingsgraad sensoren in prullenbakken in de openbare ruimte. Daarmee kunnen uitpuilende prullenbakken die een verrommeld beeld geven en tot zwerfafval leiden worden voorkomen. Daarnaast kan het ledigen efficiënter gebeuren waardoor onnodig rijden voor een lege afvalbak wordt voorkomen.

Afgelopen jaar hebben we de adoptieafvalbak geïntroduceerd waarmee bewoners actief zwerfafval tegen kunnen gaan in hun omgeving. Daarnaast zijn afgelopen jaar de eerste uitvoeringstrajecten gestart vanuit de gedragsbeïnvloeding en social nudging (onbewuste beïnvloeding) op het gebied van het plaatsen van afval naast ondergrondse containers, de aanlijnplicht en het tegengaan van hondenpoep.

Wegen

De gemiddelde kwaliteit van de wegen is het afgelopen jaar op de meest relevante wegonderdelen verbeterd. Ondanks deze verbetering zijn er nog steeds aandachtspunten, vooral de kwaliteit van voetpaden en trottoirs in relatie tot opdruk van de verharding door boomwortels blijft aandacht vragen. In het onderhoud wordt voornamelijk gestuurd op veiligheid en comfort (fietspaden) en daarna op duurzaamheid en aanzien. Op basis van de risicoafweging uit het nieuwe BBOR worden hierin scherpe keuzes gemaakt. In verband met veiligheid blijft de hoogste prioriteit bij het onderhoud aan asfalt- en elementverharding liggen bij de fiets-/voetpaden. Waar dat mogelijk en verantwoord is, worden levensduur verlengende maatregelen toegepast, of wordt het onderhoud uitgesteld in verband met lagere prioritering en beschikbare middelen. Hierbij monitoren we de verhardingen regelmatig met weginspecties.

Het grootste gedeelte van het gepland onderhoud en reparaties is het afgelopen jaar uitgevoerd. Een aantal werkzaamheden is uitgesteld. Dit zijn veelal werkzaamheden waar onderhoud gecombineerd wordt met herinrichting, vitalisering en/of rioleringswerkzaamheden. Een aantal werkzaamheden is uitgesteld, omdat onder andere het uitvoeringstechnisch niet mogelijk was in relatie tot bereikbaarheid en andere uit te voeren werkzaamheden.

In het kader van ‘vervanging is geen automatisme” en “groen voor grijs’ zijn in de projecten burgemeester Van Zwietenpark, Schutskamppark en Fleringen – Geesteren een aantal extensief gebruikte asfalt wandelpaden, vervangen door groen.

Vanuit duurzaamheid en innovatie zijn in 2018 steeds meer asfaltmengsels toegepast waarin een percentage gerecycled asfalt is verwerkt. In het nieuwe bestek onderhoud asfaltverhardingen zijn laag temperatuur asfaltmengsels opgenomen. In het nieuwe bestek onderhoud elementverhardingen is de circulariteit van betonproducten ingevoerd.

Civieltechnische kunstwerken
Op basis van o.a. inspecties en de risicoprioritering constructieve veiligheid is een meerjarenplanning opgesteld voor de onderzoeken op constructieve veiligheid. Middels een Raadsinformatiebrief is de raad op de hoogte gebracht van onze aanpak. Een aantal pilot onderzoeksprojecten zijn gestart (Hekelbrug, Hengmeng, Noorderplas, Hoge Diezebrug). De benodigde maatregelen zijn in voorbereiding. In 2019 vindt een nieuwe inspectie van het areaal plaats.

Diverse fietsbruggen zijn vervangen. Het onderhoud aan de Lambooybrug en diverse metselwerkbruggen is uitgevoerd. Daarnaast is de Zevensteensebrug vervangen.

Riolering
Door het afkoppelen van hemelwater en aanpassen van de aanvoer van rioolwater is het mogelijk dat op de zuivering Treurenburg grondstoffen efficiënter worden teruggewonnen. We sluiten hierbij zoveel mogelijk aan op herinrichtingsprojecten.
Voorbeelden van projecten waar het hemelwater is afgekoppeld als onderdeel van het klimaatrobuust inrichten zijn Kooikersweg, Julianaplein en omgeving, Kampstraten in Deuteren.

Naast rioolreparaties op verschillende locaties is een deel van de transportleiding in Maaspoort gedeeltelijk gerenoveerd.
De renovatie van de hoofdgemalen Maaspoort, Molenberg en Engelerschans is afgerond.

In 2018 zijn we gestart met een publiekscampagne voor goed rioolgebruik, waarin onder andere wordt verteld wat wel en niet in het toilet terecht mag komen.

De realisatie op kostenbesparing afvalwaterketen in de Meierij is op basis van de laatste actualisatie (jaarrekeningen 2017) € 8,6 miljoen per jaar. Hiermee wordt de besparingsdoelstelling van minimaal € 7,5 miljoen per jaar in 2020 ruimschoots gerealiseerd.

De uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk) voortvloeiende stresstesten wateroverlast, droogte en hitte werken we gezamenlijk uit met andere werkeenheden in de regio Noordoost Brabant.

Water
In 2018 is in het kader van het Oeverplan in de wijk Noord 4 kilometer natuurvriendelijke oever aangelegd en 6 kilometer beschoeiing vervangen.
De huidige beschoeiing in wijk Noord wordt voor 2/3 vervangen  en dat doen we met FSC gecertificeerd hardhout. Hierbij wordt de milieubelastende creosootolie uit de wijk verwijderd. Ook de overige wijken zullen in de komende 10 jaar worden ontdaan van deze vervuilde materialen. We hebben als doelstelling om in de komende 10 jaar 25% van de oevers om te vormen naar natuurvriendelijke oevers. Dit vergroot de diversiteit van de flora en fauna en zorgt ook voor een betere waterkwaliteit.

Ten behoeve van een mooi en beleefbaar oppervlaktewater van goede kwaliteit met ecologische waarden en de verdere ontwikkeling van cultuurhistorisch erfgoed, is het Stedelijk Baggerplan dit jaar uitgevoerd. Dit plan ligt geheel op schema. De vrijkomende schone baggerspecie in de wijken wordt al een aantal jaren afgevoerd naar de Koornwaardplas. E.e.a. in het kader van het verondiepen hiervan. Ook de komende jaren zal hier nog gebruik van gemaakt kunnen worden. Het grote voordeel is dat voor een redelijk lage prijs de specie eenvoudig verwerkt kan worden, terwijl de korte transportbewegingen een bijdrage leveren aan het terugdringen van de CO2 uitstoot.
Daarnaast wordt bij elk baggerproject gekeken of de specie op de naastliggende oevers gestort kan worden om bijv. gazons of groenstroken op te knappen. Door het toenemende ecologische beheer van het groen zal deze mogelijkheid echter steeds kleiner worden.

Het herstel van de kademuren verloopt volgens planning. Circa 75% is nu afgerond. In 2019 wordt het project afgerond.

In 2018 is de vooropname gedaan van de Zuidwal, Spinhuiswal en entree Binnenhaven. Vervangen beschoeiing langs voorlandjes van de Vestingwerken langs de Aa is uitgevoerd. De beschoeiing voorlandjes langs de Stadsdommel worden in het eerste kwartaal van 2019 afgerond.

Groen en Bomen
Het cijfer van de burgertevredenheid voor groen was in 2018 een 7,5. Ook het kwaliteitsniveau voldoet aan de door ons gestelde norm. De samenstelling van het areaal en het kwaliteitsniveau is hierin een doorslag gevende factor.

In 2018 is op diverse locaties het beheer omgevormd naar meer ecologisch beheer. Gazons zijn ingezaaid met bloemrijke mengsels en omgevormd tot extensief beheerde bermen. Daarnaast zijn er op diverse locaties bloembollen aangeplant waarbij bijenmengsels zijn toegepast.

Het aandeel groen onderhoud dat uitgevoerd wordt door Weener XL, is in 2018 iets gegroeid door uitbreiding van het werk in Rosmalen. In onderling overleg wordt jaarlijks de capaciteit en geschiktheid van het werk bepaald. Dit werk gaat rechtstreeks naar WeenerXL (preferred supplier). Daarnaast is in de contracten met externe aannemers een Social Return on Investment (SROI) verplichting opgenomen van minimaal 5%.

Op diverse locaties zijn bewoners actief in het beheer van het openbaar groen. De bijdrage van de gemeente varieert van ondersteuning met gereedschappen, machinaal werk of een bijdrage in de kosten die gemaakt zijn door de vrijwilligers. In het kader van burgerparticipatie en vergroening van de openbare ruimte zijn in november 2018 in de vorm van een pilot 72 geveltuintjes gerealiseerd

In 2018 zijn op de diverse locaties omvormingen uitgevoerd in het kader van "Kleur en Fleur": De vaste plantentuin in het Zuiderpark is gerenoveerd, er zijn vaste planten aangelegd in de Baksveltstraat, Fuutlaan, Kruising Muntelbolwerk-Graafseweg en de PC Hooftstraat. Daarnaast zijn er bollen gepland bij de Taling aan de Eendenkooi, de Vlijmense weg, de Oude Vlijmenseweg en de Wagnerlaan-Zuiderparkweg.

Door de leeftijdsopbouw van de stad begint in diverse wijken een veroudering op te treden van het groen. Deze verouderde “kale” groenvakken vergen een intensief onderhoud en het kwaliteitsniveau blijft desondanks achter. De straatbomen in deze wijken zijn vaak aan het aftakelen omdat de groei is gestopt door een beperking van de groeiplaats (“bloempoteffect”). In de vitaliseringsprojecten in de wijken is het aanwezige groen gerenoveerd tegelijkertijd met het vervangen van het straatwerk.

In 2018 zijn in verschillende wijken participatietrajecten met bewoners opgestart of doorgezet waar afspraken m.b.t. bomen een wezenlijk deel van uitmaken. Een voorbeeld is de bewonersgroep rond het Beatrixpark. Hier wordt al enkele jaren in overleg met de bewoners de vervanging van door bloedingsziekte verloren gegane Paardekastanjes afgestemd en uitgevoerd.

In 2018 is een start gemaakt met het uitwerken van de thema’s duurzaamheid en klimaatadaptatie. Komend jaar start de vertaling naar operationeel boombeleid en uitvoering.

In het kader van vernieuwing participeren we sinds 2017 in het traject iTree. Hierin wordt in het platform Stadswerk samengewerkt om het Amerikaanse computermodel, dat de kosten en baten van bomen kan kwantificeren, toepasbaar te maken voor Nederland. Hiertoe zijn in 2018 weer verdere stappen gezet,

Het afgelopen jaar zijn er op het gebied van vitalisering en participatie een aantal projecten opgestart. Tot uitvoering gekomen zijn de vitalisering van de Bremhoeven, de Hervensebaan en het Burgemeester van Zwietenpark. Planmatige vervanging kastanjes: er zijn planmatig bomen vervangen bij de Huijgenslaan en de DeBuyssylaan.
Planmatige vervanging Populieren is uitgevoerd bij de Kattenbosch, in Noord en de Hambaken.

Spelen
Er is gestart met het ontwikkelen van nieuw speelbeleid. Ook zijn er drie pilots gekozen waar we de uitgangspunten van het nieuwe beleid gaan uitproberen. Deze zijn opgestart, het betreft de locaties Hondsberg Rosmalen, Hintham Noord en Groote Wielen. De ervaringen vanuit deze pilots zullen dan meegenomen worden in het voorstel voor nieuw speel beleid. De items zoals genoemd in de begroting zullen hierin worden meegenomen.

Bij het vervangen van speelplekken wordt draagvlak gezocht, en wordt het ontwerp van de speelplek samen met de bewoners gerealiseerd. Participatie samen met scholen, stichtingen zal verder opgenomen worden in het nieuwe beleid. Hierin willen we o.a. ook kijken naar het combineren van bijvoorbeeld speelplekken, schoolpleinen en/of sportaccommodaties.

De wettelijke verplichte inspectie is ook in 2018 uitgevoerd: zoals gebruikelijk een jaarlijkse inspectie door een externe inspecteur en drie maal door onze eigen gecertificeerde onderhoudsmedewerkers.

Onveilige toestellen worden direct vervangen of verwijderd. Speelplekken waarbij de gemiddelde levensduur hoog is en toestellen aan vervanging toe zijn worden zoveel mogelijk vervangen. Plekken waar vanuit de buurt een initiatief is voor een speelplek worden als eerste aangepakt. Afgelopen jaar zijn 9 speelplekken vernieuwd. Voorbeelden zijn: Burgemeester vd Ven park, Willem van Oranjelaan, Hugo Verriesthof en Churchilllaan.

Openbare Verlichting
Conform het Beleidsplan Openbare Verlichting (2011) zijn in 2018 1035 lichtmasten en 1087 armaturen van de openbare verlichting vervangen door energiezuinige LED-armaturen met een betere lichttechniek en een lager energieverbruik (verbruik per lichtpunt januari 2018 200,4585 KWh naar 189,8902 kWh op 1 januari 2019.) en minder CO2 uitstoot. Tevens is op diverse locaties de verlichting grotendeels gedimd en daar waar mogelijk worden innovatieve mogelijkheden zoals dynamische verlichting toegepast. Een voorbeeld hiervan is de Tramkade, waar behalve de in 2018 aangepaste verlichting de mogelijkheden voor smart city toepassingen aanwezig zijn.

Wat heeft het gekost?

Beheergroep

Areaal 2018

eenh

kengetal onderhoud

Begroting 2018 na wijz

Realisatie 2018

Groen incl. bomen

9.059.164

 m2

 €      0,87

 €  7.870.810

 €  8.093.210

Speelvoorzieningen

2.616

 st.

 € 346,85

 €  907.370

 €  879.290

Meubilair

61.461

 st.

 €    17,75

 €  1.090.920

 €  1.146.250

Verhardingen

9.258.476

 m2

 €      0,59

 €  5.455.420

 €  5.483.570

Reiniging

18.317.640

 m2

 €      0,27

 €  4.971.410

 €  4.949.360

Civieltechnische kunstwerken

123.288

 m2

 €    13,02

 €  1.605.000

 €  1.692.850

Openbare verlichting

32.308

 st.

 €    42,57

 €  1.375.240

 €  1.326.750

Verkeersregel-installaties

76

 st.

 €  8.945,92

 €  679.890

 €  691.640

Riolering

808.542

 m1

 €      3,95

 €  3.195.520

 €  3.128.650

Water en havens

5.672.528

 m2

 €      0,40

 €  2.283.008

 €  2.396.930

Totaal

 € 29.434.588

 € 29.788.500

ga terug